به گزارش خبرنگار خبرگزاری حوزه، نشست هفتم از سلسله نشستهای علمی اخلاق مقاومت با عنوان «جایگاه و جلوههای اخلاق مقاومت در سیره علمای مکتب نجف» در بنیاد علمی فرهنگی هاد برگزار شد و در آن حجتالاسلام والمسلمین محمدرضا مجیری به تبیین نسبت میان اخلاق، عرفان، جهاد و نصرت الهی در سیره علمای مکتب نجف پرداخت.
وی در این نشست با اشاره به جایگاه نصرت الهی در قرآن کریم، تأکید کرد که پیروزی حقیقی در منطق دینی، صرفاً بر پایه معادلات مادی، تعداد نیروها و تجهیزات جنگی شکل نمیگیرد، بلکه حقیقت نصرت وابسته به اتصال انسان و جامعه به خداوند و قرار گرفتن در مسیر قرب الهی است. او مکتب اخلاقی نجف را شجرهای طیبه توصیف کرد که ثمره آن تربیت علمایی بوده است که در عین عرفان، عبادت و زهد، در میدان جهاد، مبارزه و مقاومت اجتماعی نیز حضوری فعال و تعیینکننده داشتهاند.
نصرت الهی فراتر از معادلات مادی
حجتالاسلام والمسلمین مجیری با اشاره به مفهوم «نصر» و «نصرت» در قرآن کریم گفت: در نگاه ظاهری و مادی، پیروزی در جنگ و غلبه بر دشمن، مبتنی بر عواملی همچون تعداد نیروها، امکانات، تجهیزات و کیفیت مدیریت میدان نبرد تلقی میشود، اما قرآن کریم نگاه عمیقتری به مسئله نصرت دارد و نشان میدهد که این عوامل، هرچند اهمیت دارند، اما تضمینکننده پیروزی حقیقی نیستند.
وی افزود: قرآن کریم در ماجرای جنگ حنین، که در سوره توبه مطرح شده، به یکی از مهمترین جلوههای این حقیقت اشاره میکند؛ آنجا که خداوند میفرماید: «وَلَقَد نَصَرَکُمُ اللَّهُ فِی مَوَاطِنَ کَثِیرَةٍ وَأَعْجَبَتْکُمْ کَثْرَتُکُمْ». این آیه نشان میدهد که مسلمانان در مقطعی به کثرت نیروهای خود دل بستند و همین مسئله زمینه ضعف آنان را فراهم کرد. بنابراین از منظر قرآن، عده و تعداد، اصالت ندارد و نصرت حقیقی فراتر از محاسبات صرف مادی است.
حجتالاسلام والمسلمین مجیری با بیان اینکه در نگاه قرآن حتی مسئله تجهیزات جنگی نیز دارای فلسفهای فراتر از قدرتنمایی مادی است، تصریح کرد: خداوند در آیه ۶۰ سوره انفال مسلمانان را به آمادهسازی ابزار و تجهیزات فرا میخواند، اما غایت آن را ایجاد رعب و بازدارندگی در دشمن معرفی میکند. دشمن بر اساس نگاه مادی میاندیشد و طبیعتاً از قدرت ظاهری هراس دارد، از همین رو مؤمنان مأمور به آمادگی همهجانبه هستند، اما نباید دچار غرور شوند و تصور کنند که پیروزی صرفاً محصول تجهیزات و ابزار جنگی است.
وی ادامه داد: در منطق توحیدی، عده و عُده، اسباب ظاهریاند و ارزش آنها در قرار گرفتن در مسیر الهی معنا میشود. اگر این عوامل در مسیر تقرب به خداوند و بندگی قرار نگیرند، نمیتوانند نصرت حقیقی را رقم بزنند. نصرت واقعی تنها از جانب خداوند نازل میشود و انسان زمانی میتواند از آن بهرهمند گردد که به مقام «عندالله» نزدیک شده باشد.
پیوند مدیریت جهادی و ایمان در سیره نبوی
حجتالاسلام والمسلمین مجیری در بخش دیگری از سخنان خود به مسئله مدیریت جنگ و تدبیر رزمی در سیره نبوی اشاره کرد و گفت: قرآن کریم و سیره پیامبر اکرم (ص) نشان میدهد که عقلانیت، برنامهریزی و ابتکار جنگی اهمیت فراوانی دارد. در جنگ احد، پیامبر اکرم (ص) تدابیر دقیقی برای مدیریت میدان نبرد اتخاذ کردند و حتی جایگاه نیروها را مشخص نمودند، اما هنگامی که برخی افراد به دلیل ضعف ایمان و دنیاطلبی از فرمان پیامبر (ص) سرپیچی کردند، همان نقطه قوت به نقطه آسیب تبدیل شد.
وی افزود: این ماجرا نشان میدهد که حتی بهترین تدبیرهای نظامی نیز اگر با ایمان، تقوا و التزام الهی همراه نباشد، نمیتواند ضامن پیروزی باشد. مدیریت جنگی در منظومه دینی، بخشی از حقیقت جهاد است، اما روح جهاد، ایمان و اخلاص است. اگر محبت الهی و روح بندگی در جامعه وجود نداشته باشد، ابزارها و تدابیر نیز ممکن است کارایی خود را از دست بدهند.
مکتب نجف؛ شجره طیبه نصرت الهی
این پژوهشگر حوزوی با تأکید بر اینکه نصرت الهی تنها در پرتو تقرب به خداوند محقق میشود، اظهار کرد: هر اندازه انسان به مقام قرب الهی نزدیکتر شود، ظرفیت بیشتری برای دریافت و جاری ساختن نصرت الهی خواهد داشت. کسانی که به مقام «عندالله» میرسند، تنها خودشان بهرهمند از نصرت نیستند، بلکه میتوانند جامعه را نیز در مسیر نصرت الهی قرار دهند.
وی مکتب اخلاقی نجف را یکی از مهمترین بسترهای تربیت چنین شخصیتهایی دانست و گفت: شجره طیبه مکتب نجف، با تکیه بر معارف اهل بیت (ع)، توانسته انسانهایی تربیت کند که به عالیترین مراتب قرب الهی دست یافتهاند. رهبر شهید انقلاب اسلامی درباره مرحوم ملاحسینقلی همدانی (ره) تعبیر میکنند که ایشان در عرش بودهاند. این تعبیر، نشاندهنده عظمت معنوی و جایگاه عرفانی علمایی است که در این مکتب تربیت شدهاند.
حجتالاسلام والمسلمین مجیری خاطرنشان کرد: کسی که به این مرتبه از قرب الهی میرسد، دعای او، تربیت او، حضور او و حتی سکوت او میتواند منشأ اثر در جامعه باشد. این افراد با پشتیبانی معنوی و تربیتی خود، نصرت الهی را در جامعه جاری میکنند و تاریخ معاصر ما مملو از نمونههای این حقیقت است.
وی با اشاره به آیات ۳۹ و ۴۰ سوره توبه گفت: خداوند در این آیات تصریح میکند که دین او وابسته به اشخاص نیست و اگر گروهی کوتاهی کنند، خداوند گروه دیگری را جایگزین خواهد کرد. بنابراین انسان باید قدر فرصت حضور در جبهه حق را بداند و خود را در مسیر نصرت الهی قرار دهد، زیرا اگر از این فرصت بهره نگیرد، در واقع خود را از این فیض محروم کرده است.
حاج قاسم و جلوه معاصر نصرت الهی
حجتالاسلام والمسلمین مجیری با اشاره به شخصیت سردار شهید سلیمانی (ره) اظهار کرد: یکی از نمونههای روشن جاری شدن نصرت الهی در عصر معاصر، سردار شهید حاج قاسم سلیمانی بود. شهادت ایشان تأثیر عظیمی در تقویت جبهه مقاومت داشت و این مسئله تنها با محاسبات مادی قابل تبیین نیست. روحیه معنوی، تضرع، توسل و ارتباط ویژه ایشان با خداوند و اولیای الهی، پشتوانه اصلی اثرگذاری او بود.
وی افزود: شخصیتهایی مانند حاج قاسم، مجرای نصرت الهی بودند و همین حقیقت، اثر وجودی آنان را ماندگار میکرد. هنگامی که انسان در مسیر بندگی خالصانه قرار میگیرد، خداوند ظرفیتهای او را در جهت نصرت جبهه حق گسترش میدهد.
نقش رهبران الهی در تقویت جبهه حق
حجتالاسلام والمسلمین مجیری در ادامه سخنان خود به نقش رهبر شهید انقلاب اسلامی در تحقق نصرت جبهه حق اشاره کرد و گفت: رهبر شهید انقلاب اسلامی، با زندگی سراسر اخلاص، عبودیت و جهاد، توانستند تأثیرات عظیمی در شکست دشمنان دین خدا و تقویت جبهه حق ایجاد کنند. رهبری جامعه اسلامی تنها به معنای مدیریت سیاسی نیست، بلکه هدایت معنوی و ایجاد زمینه نصرت الهی برای جامعه نیز بخشی از این مأموریت است.
وی ادامه داد: خلوص، بندگی و روحیه توحیدی ایشان، عامل اصلی این توفیقات بود. ایشان در همه مراحل مبارزه، چه قبل از انقلاب و چه پس از آن، بدون کوچکترین عقبنشینی در برابر دشمن ایستادگی کردند و بسیاری از مفاهیم و آیات قرآن را در عرصه عمل معنا کردند.
نصرت معنوی علمای ربانی
این پژوهشگر حوزوی همچنین به نقش علمای ربانی در پشتیبانی معنوی از انقلاب اسلامی اشاره کرد و گفت: مرحوم آیتالله بهجت (ره) در مقاطع مختلف، از طریق دعا، تذکر، توصیههای معنوی و ارتباط مستمر با امام خمینی (ره) و رهبر شهید انقلاب، نقش مهمی در دفع خطرها و تقویت معنوی جبهه حق داشتند. جلسات و ارتباطات معنوی ایشان با حضرت امام خمینی (ره) حتی پیش از انقلاب، نمونهای روشن از نصرت علمی و معنوی علمای ربانی است.
وی افزود: مرحوم حضرت آیتالله بهجت (ره) در ارتباط با رهبر شهید انقلاب اسلامی، از طریق تذکرات، دعا و راهنماییهای معنوی، کمک کردند تا بسیاری از خطرها دفع شود و تأثیرات معنوی عظیمی حاصل شود.
وی ادامه داد: گاهی این ارتباطات در سحرگاهان و با نهایت خلوص انجام میشد و حتی از شاگردانی مانند علامه مصباح یزدی (ره) برای انتقال پیامها و توصیهها استفاده میشد. این نشان میدهد که نصرت الهی صرفاً در میدان نظامی ظهور نمیکند، بلکه عرصه علم، تربیت، دعا و هدایت معنوی نیز بخشی از آن است.
تفاوت ظرفیتها در مسیر نصرت الهی
حجتالاسلام والمسلمین مجیری با اشاره به تفاوت ظرفیتهای معنوی انسانها تصریح کرد: در سنت الهی، انسانها ظرفیتهای متفاوتی دارند و این تفاوت به معنای برتری مطلق یک روش بر همه روشها نیست. قرآن درباره حضرت عیسی (ع) و حضرت یحیی (ع) دو سبک متفاوت از سلوک را معرفی میکند. حضرت یحیی (ع) بیشتر اهل گریه و خشوع بود و حضرت عیسی (ع) در کنار بکا، اهل تبسم و نشاط نیز بود. هر دو نزد خداوند جایگاه والایی دارند، هرچند سبکهای متفاوتی را دنبال میکردند.
وی ادامه داد: علمای ربانی نیز چنیناند. برخی بیشتر در عرصه اجتماعی و سیاسی ظهور پیدا میکنند و برخی در عرصه تربیت معنوی و اخلاقی، اما همه آنان در منظومه نصرت الهی جایگاه خاص خود را دارند و هر یک به اندازه ظرفیت خویش در پیشبرد جبهه حق اثرگذار هستند.
علمای مبارز مکتب نجف
حجتالاسلام والمسلمین مجیری سپس به معرفی برخی از چهرههای برجسته مکتب نجف پرداخت و گفت: شاگردان مرحوم ملاحسینقلی همدانی (ره) نمونههای برجستهای از جمع میان عرفان، عبادت و مبارزه بودند. آنان در عین برخورداری از حالات عرفانی و معنوی، نسبت به مسائل اجتماعی و سیاسی جامعه اسلامی بیتفاوت نبودند.
وی از مرحوم سیدمحمدسعید حبوبی (ره) به عنوان یکی از سرآمدان مبارزه با استعمار انگلیس در عراق یاد کرد و افزود: ایشان توانست حدود ۹۰ هزار نفر را در برابر استعمار سازماندهی و رهبری کند. این شخصیت، نمونهای از عالم ربانیای بود که عبادت، تقوا و جهاد را در کنار یکدیگر جمع کرده بود.
حجتالاسلام والمسلمین مجیری همچنین به شخصیت سید جمالالدین اسدآبادی اشاره کرد و گفت: مرحوم سید جمال با بهرهگیری از آموزههای اخلاقی و مبارزاتی استادان خود، به تأسیس جماعتها و محافل وطنی پرداخت و تلاش کرد بیداری اسلامی را در جهان اسلام گسترش دهد. او نمونهای از پیوند میان اخلاق، آگاهیبخشی و مقاومت سیاسی بود.
وی در ادامه از مرحوم سید عبدالحسین لاری (ره) نام برد و اظهار کرد: ایشان در جنوب ایران، نخستین حکومت مبتنی بر ولایت فقیه را بنیان نهاد و شخصیتهایی مانند رئیسعلی دلواری و دلیران تنگستان از برکات حرکت ایشان بودند. این جریان نشان داد که مکتب نجف تنها به تربیت فردی محدود نیست و توانایی ساخت تمدن و ساماندهی حرکت اجتماعی را نیز دارد.
این پژوهشگر حوزوی همچنین از مرحوم میرزا ابراهیم شریفی سیستانی یاد کرد و گفت: ایشان نیز در منطقه خود مبارزات گستردهای را دنبال کرد و حتی به دلیل فعالیتهایش زندانی شد. این شخصیتها، ثمرات همان شجره طیبهای هستند که عرفان، تقوا، عبادت و روحیه مبارزاتی را در کنار یکدیگر پرورش داده است.
ثمرات مکتب نجف پس از انقلاب اسلامی
وی در بخش دیگری از سخنان خود به ثمرات مکتب نجف پس از پیروزی انقلاب اسلامی اشاره کرد و گفت: افزون بر مرحوم محمدحسین طباطبایی (ره)، شاگردان ایشان همچون شهید بهشتی، شهید مطهری، شهید مفتح و شهید دستغیب نمونههای برجستهای از تربیتیافتگان این مکتب بودند که توانستند اخلاق، معرفت، جهاد و مسئولیت اجتماعی را در کنار هم معنا کنند.
حجتالاسلام والمسلمین مجیری خاطرنشان کرد: کسی که خالصانه در راه خدا حرکت کند و به مقام قرب الهی برسد، میتواند مجرای نصرت الهی شود و این حقیقت در رهبر شهید انقلاب اسلامی جلوهای استثنایی داشت. ایشان همه ظرفیتهای شخصی، فکری، معنوی و مدیریتی خود را در مسیر مبارزه با جبهه باطل و تقویت جبهه حق به کار گرفتند.
وی افزود: رهبر شهید انقلاب اسلامی تنها به عرصه نظامی توجه نداشتند و از همه ظرفیتهای کشور برای نصرت جبهه حق بهره بردند؛ از توسعه علم و فناوری گرفته تا شعر، هنر، رسانه، ادبیات، روایتگری و تربیت نسل جوان. ایشان حتی به تقویت زبان فارسی به عنوان ابزار انتقال مفاهیم توحیدی و علوم اسلامی توجه ویژه داشتند و آن را بخشی از جهاد فرهنگی میدانستند.
عبودیت، آرامش و جهاد در سیره رهبر شهید انقلاب اسلامی
حجتالاسلام والمسلمین مجیری با بیان خاطرهای از نحوه اطلاع رهبر شهید انقلاب اسلامی از شهادت حاج قاسم سلیمانی گفت: خبر شهادت حاج قاسم زمانی به ایشان داده شد که مشغول تهجد شبانه بودند. ایشان در فاصله میان دو نماز، نوشته مربوط به خبر را مطالعه کردند، اما آرامش، نظم و حضور قلب خود را در عبادت از دست ندادند. این مسئله نشان میدهد که روحیه عبودیت و اتصال دائمی به خداوند، چگونه انسان را در سختترین حوادث حفظ میکند.
وی تأکید کرد: رهبر شهید انقلاب اسلامی نمونهای کمنظیر از جمع میان عرفان، عبودیت، مجاهدت و مدیریت اجتماعی بودند. ایشان از همه استعدادها و ظرفیتهای موجود برای تقویت جبهه حق بهره گرفتند و توانستند نصرت الهی را در عرصههای مختلف جاری سازند.
حجتالاسلام والمسلمین مجیری در پایان سخنان خود اظهار کرد: مکتب نجف، مکتبی است که انسان را از انزوا خارج میکند و عرفان را با مسئولیت اجتماعی پیوند میدهد. در این مکتب، عالم ربانی کسی است که هم اهل تهجد و عبادت است و هم در میدان دفاع از حق، مبارزه با ظلم و حمایت از جامعه اسلامی حضور فعال دارد. این مکتب توانسته است در طول تاریخ، شخصیتهایی تربیت کند که نهتنها خود اهل سلوک و بندگی بودهاند، بلکه به مجرای نصرت الهی برای امت اسلامی تبدیل شدهاند.
انتهای پیام
نظر شما